Wolf en mens

Als de wolf in het nieuws verschijnt reageren veel mensen heftig en emotioneel. Sommige moeders durven hun kinderen niet meer buiten te laten spelen, boeren zijn bang voor hun vee en jagers voor hun wild. Anderen zien dit dier als de volmaakte bekroning op de natuur en zouden niets liever de wolf in levende lijve willen zien. Reacties worden meestal ingegeven door wat we weten van de wolf. We kennen hem immers vooral uit sprookjes en van de dierentuin.

Tegelijk gaan jaarlijks honderdduizenden Nederlanders op vakantie naar gebieden waar wolven leven. Zonder er erg in te hebben maken ze midden in een wolventerritorium lange wandelingen of rusten lekker uit. Miljoenen Europeanen tonen al eeuwen aan dat je goed kunt samenleven met de wolf. 

Wat moet ik doen als ik een wolf tegen kom?

Bekijk het dier in alle rust, probeer een foto of filmpje te maken en wees blij, niet veel mensen hebben wolven gezien. De kans om in Nederland een wolf in het wild tegen te komen is heel erg klein. Voor het geval dat toch zo zou zijn, kun je de volgende adviezen opvolgen:

  • respecteer de wolf
  • neem langzaam afstand
  • houd eventueel de hond aan de lijn
  • als de wolf te dichtbij komt, luid spreken en gebaren maken
  • loop de wolf niet achterna
  • voer de wolf niet 

Honden in het leefgebied van een wolf worden gezien als indringer en worden verjaagd. Het is dus aan te raden om in het leefgebied van wolven de hond aan de lijn te houden.

Wolven in Nederland verzamelt waarnemingen van wolven en verzoekt dan ook om waarnemingen te melden via de website.

 

Moeten we bang zijn?

Al eeuwen lang leven mens en wolf zij aan zij, en zelden wordt een mens aangevallen of gedood. Toch kent Europa vele verhalen over wolven die een spoor van dood en vernieling aan richten. Vier mogelijke oorzaken zijn hiervoor aan te wijzen.

Hondsdolheid

De belangrijkste oorzaak is hondsdolheid. Voor 1900 kwam deze ziekte over heel Europa voor, maar met de komst van moderne medicijnen en vaccinatiemogelijkheden is de ziekte teruggedrongen en inmiddels is vrijwel heel Europa vrij van hondsdolheid. Tijdens de laatste fase van deze ziekte verliest een wolf alle angst en gaat als een dolle op pad waarbij hij alles bijt wat hij tegenkomt. Omdat hondsdolheid ook voor mensen dodelijk was, kon een wolf op één dag veel slachtoffers maken. Nu Europa vrij is van hondsdolheid komen dit soort aanvallen ook niet meer voor.

Mensen als prooidier

In zeldzame gevallen werden in voorbije eeuwen mensen zelf als prooidier gezien, maar telkens was er sprake van bijzondere omstandigheden en incidentele gevallen. Het aanbod van natuurlijke prooidieren was extreem laag en ook vee was vaak moeilijk te krijgen voor wolven. Soms betrof het ook hybriden van wolf en hond, die geen angst voor de mens vertoonden. Na het doden van die ene wolf of hybride in kwestie, was het probleem verholpen en bleven verdere incidenten uit (Linell et al 2002).

Verdediging

Door eeuwen lange vervolging heeft de wolf geleerd de mens te mijden. Om risico’s te vermijden zal hij meestal proberen te vluchten voor mensen. Wanneer een wolf in het nauw gedreven wordt kan hij aanvallen om zichzelf te redden. Ook als een herder een wolf aanvalt om zijn schapen te beschermen, kan deze zichzelf verdedigen met alle risico’s van dien. In middeleeuws Europa was dit een groot risico, vooral ook omdat veelal jonge kinderen er met de schaapskudde op uit gestuurd werden.

Tegenwoordig zijn er in Europa nauwelijks meer herders en zitten jonge kinderen op school. Een dergelijk treffen is dus een grote zeldzaamheid geworden. Overigens was het ook toen meestal de wolf die aan het kortste eind trok en het leven liet. Meer informatie in dit onderzoeksrapport.

Voeren van wolven

Een vierde reden voor wolven om mensen aan te vallen is het voeren van wolven door mensen. Uit Amerika is bekend dat wolven daarvan na verloop van tijd zo opdringerig kunnen worden dat ze mensen lastig gingen vallen. Uiteindelijk moesten in Amerika deze opdringerige dieren gedood worden om grotere problemen te voorkomen.

Aanvallen door wolven op mensen komen tegenwoordig nauwelijks meer voor. Tijdens de laatste 50 jaar van de vorige eeuw zijn er in Amerika, Europa en Rusland slechts 17 slachtoffers gevallen, waarvan de helft betrekking had op hondsdolheid dat toen nog heerste. Er is een afname van het totaal aantal wolvenaanvallen over de afgelopen eeuwen waar te nemen. Een afname die vooral verband houdt met de toename van wild als potentiële prooi, de afname van hondsdolheid en de verandering in landbouwcultuur, waarbij jonge kinderen niet meer met schaapskudde de ‘hei’ op gestuurd worden.

  • Wolf © Dick J.C. Klees / Studio Wolverine

    Vragen en antwoorden

    Vragen over de wolf? De 41 meest gestelde vragen met de bijbehorende antwoorden hebben we op een rijtje gezet.

  • Wolf Tekening: Jeroen Helmer / ARK Natuurontwikkeling

    Gratis roofdierenapp

    Niet alleen de wolf keert terug naar Nederland. De wilde kat maakte ook zijn rentree en in Nederland neemt het aantal boommarters, dassen en vossen toe. Maar hoe herken je al deze roofdieren? Download daarvoor de gratis roofdierenapp.

  • Ree foto karsten Reiniers

    Een wolf eet vooral reeën

    Uit onderzoek blijkt dat de wolven in de Lausitz vooral ree eten. 52% van hun voedsel bestaat uit ree, 25% uit edelhert, 16% zwijn en minder dan 1% van hun voedsel bestaat daar uit gehouden dieren zoals schaap en geit.

  • Wolf Foto Leo Linnartz

    Wolven in Duitsland

    In 2004 werden de eerste welpen geboren sinds de terugkeer van wolven naar Duitsland. In Duitsland leven nu minstens 35 wolvenroedels of wolvenparen. Jaarlijks groeit het aantal dieren en verspreiden de dieren zich over grotere delen van Duitsland, maar ook naar Polen, Denemarken en naar Nederland.

Wolven en vee

Waar wolven leven worden dieren gedood. En hoewel wolven de voorkeur voor wilde hoefdieren lijken te hebben, wordt soms ook vee, en dan met name schaap en geit,  gegeten. Er zijn echter diverse maatregelen om ons vee tegen wolven te beschermen, waardoor predatie sterk beperkt of zelfs voorkomen kan worden. Het zijn dan ook vooral slecht beschermde dieren die door wolven gepakt worden. Belangrijk is ook de wetenschap dat een middelhoog hekwerk, een beek of sloot, of de nabijheid van een woning voor een wolf geen enkele belemmering vormt. Om ons vee te beschermen is meer nodig!

Stal en schrikdraad

Vee kan ‘s nachts op stal gezet worden. Effectief omdat wolven voornamelijk in de nacht en schemering jagen. Een goed alternatief is het plaatsen van een schrikdraadraster om wolven tegen te houden. De draden moeten welvoldoende dicht bij de grond zitten, zodat wolven er niet onderdoor kunnen kruipen én uiteraard moeten er geen openingen in het schrikdraadraster zitten. In de praktijk wordt die fout helaas maar al te vaak gemaakt. Een sloot of beekje is een prima barriere om schapen binnen te houden, maar niet om wolven buiten te houden. Het plaatsen van een lint boven de stroomdraad schikt de wolven af en voorkomt dat de dieren over het raster heen springen.

Living with wolves: Miha Krofel at TEDxLjubljana

Dat een intacte roedelstructuur van belang is om te voorkomen dat wolven schapen of geiten aanvallen blijkt uit Sloveens onderzoek. Roedels waarvan één van de dominante dieren geschoten is zijn minder goed in staat om op edelherten en ander groot wild te jagen en richten zich daarom meer op schapen en geiten als alternatief. De video geeft hierover meer info.

Een ander effectief afschrikmiddel is het plaatsen van een lijn met wapperende gekleurde lappen stof. Dit schrikt wolven af waardoor zij de lijn niet durven passeren. Nadeel van deze methode is dat de dieren er aan kunnen wennen en dan de lijn makkelijk passeren.

Waakhonden

Ook waakhonden, niet te verwarren met herdershonden, vormen een goede bescherming voor schapen. Deze speciale hondenrassen zijn opgegroeid tussen de schapen en beschouwen hen als soortgenoten. Roofdieren worden door deze honden consequent weggejaagd. Wel heb je meerdere honden nodig om een groep schapen te beschermen, zodat er ook reserve dieren zijn voor als een dier ziek wordt, pups krijgt, etc. Goede kennis van deze honden en hun training is een vereiste.

De beste bescherming biedt uiteraard een combinatie van maatregelen. Mocht er onverhoopt toch vee gedood worden dan is het zaak zo snel mogelijk de kadavers op te ruimen. Dan leren wolven dat het doden van vee in tegenstelling tot wild slechts enkele snelle happen voedsel oplevert. Van de andere kant is het natuurlijk ook belangrijk dat wolven hun natuurlijke prooi wel helemaal op kunnen eten en dat deze prooiresten niet meteen verwijderd worden.

Meer weten

Lees hier de folder Bescherming van vee tegen wolven. Of lees het uitgebreide rapport Effectieve en praktische uitvoerbare maatregelen ter voorkoming van predatie van vee door wolven.

Ook is er een onderzoek naar de inzet van kuddewaakhonden.

In 2012 werd een onderzoek uitgevoerd in Limburg door studenten om een nulmeting te doen van schade aan Limburgse schapen door hond en vos: Predatie op schapen in Limburg door hond of vos'.

Schadevergoeding

De wolf is een beschermde diersoort in Nederland. Daarmee is het ook mogelijk voor het Faunafonds om tegemoetkomingen in schade door wolven te verlenen als zich schade voordoet. 

Waar kan men terecht bij schade?

In het geval er schade is aangericht aan bedrijfsmatig gehouden landbouwhuisdieren, waarbij als oorzaak een wolf wordt vermoed, kunnen de eigenaren zich wenden tot het Faunafonds. Een tegemoetkoming kan worden verleend van 100% van de getaxeerde schade. Verder gelden op dit moment de volgende voorwaarden om in aanmerking te komen voor een tegemoetkoming in de schade als gevolg van schade door een zwervende wolf zonder territorium:

  • Het gaat om bedrijfsmatig gehouden dieren (Dit dient te blijken uit de Gecombineerde Opgave bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland bekend)
  • Het dient aannemelijk te zijn, op basis van DNA-analyse, sectie van het kadaver en/of sporenonderzoek, dat de schade veroorzaakt is door een wolf en niet door een andere predator
  • Schade dient zo spoedig mogelijk gemeld te worden, in ieder geval binnen 24 uur, zodat bemonstering van het kadaver door Faunafonds-consulenten en succesvolle DNA-analyse nog mogelijk is. Dit gaat via het Faunafonds
  • Het kadaver van het prooidier dient ter plaatse op de vondstlocatie te blijven, om eventuele sporen niet uit te wissen

Het indienen van een verzoekschrift kan door een digitaal verzoekschrift in te dienen via het Faunafonds.

Onderzoek aan dood schaap Foto leo Linnartz
Onderzoek aan dood schaap Foto leo Linnartz